o prowokatywności
Terapia Prowokatywna
Prowokatywność
Podejście do procesów komunikacyjnych, terapeutycznych, pomocowych, coachingowych i rozwojowych oparte o niejednokrotnie zaskakujące interpretacje sposobu myślenia, odczuwania i pojmowania przez klienta. Filarami podejścia są: życzliwość, humor i wyzwanie a także uważność i ciekawość na siebie, rozmówcę i proces zachodzący pomiędzy stronami.
Filary prowokatywności:
życzliwość
- akceptację człowieka jako jedynej w swoim rodzaju indywidualnej całości, wyrażona poprzez przyjacielskie i serdeczne nastawienie oraz pozostawanie terapeuty w swojej naturalności jako osoby. terapeuta własną autentycznością niejako zaprasza klienta do tego samego, czyli odwagi do wyrażania siebie w prawdzie reagowania, myślenia, odczuwania i wyrażania siebie
- nastawienie na kontakt i żywą interakcję pomiędzy terapeutą i klientem, które wzmacnia gotowość do realnego doświadczania rzeczywistości społecznej i emocjonaln
- szacunek względem osoby i jej doświadczeń, wyrażający się poprzez otwartą komunikację (werbalną i niewerbalną) bezpośrednią lub/i pośrednią (przerysowaną, dramaturgiczną, uplastycznioną, improwizowaną, itp) terapeuty oraz jawne wyrażanie odczuć i myśli jakie budzi lub może budzić klient w innych osobach
- przyjęcie i danie klientowi prawa do jego wolnej woli niezależnie od decyzji i wyborów jakie dokona, przy jednoczesnym zachowaniu sobie prawa (przez terapeutę) do pokazania klientowi w przerysowaniu (absurdzie, paradoksie, teatralności, itp.) możliwych konsekwencji jego działań – korzyści czy też niebezpieczeństw
humor
Jednym z głównych narzędzi terapeuty prowokatywnego jest serdeczny humor w jego różnych formach (odsłonach) – przesada, pozytywna ironia, paradoks, deprecjonowanie samego siebie, absurdy w stylu Dali’ego itp.
Terapeuta żartobliwie, pozornie zgadza się z “mrocznymi” uczuciami, przekonaniami i oczekiwaniami klienta oraz „kusi” go do dalszego „grzeszenia”, pielęgnowania jego autodestrukcyjnych postaw i wzorców zachowań. Dokonuje tego w sposób absurdalny, teatralny, groteskowy i karykaturalny. Buduje w ten sposób motywację m.in.do:
- zmiany zachowań, przekonań czy nastawienia
- zmiany perspektywy lub dostrzeżenia szerszego kontekstu
- przyjrzenia się, które z przekonań lub zachowań / strategii działania są dla klienta budujące a które destruktywne na obecnym etapie jego życia. Jakie z nich chce utrzymać, a jakie zmienić lub odrzucić jako nie wspierające, nie będące jego (a narzucone lub przyjęte wcześniej bezrefleksyjnie).
Z błyskiem w oku, uśmiechem bawiącym się na ustach i z lekkością posługując się stylem czułych przekomarzań niczym między przyjaciółmi, terapeuta używa rozmaitych elementów i przerysowań, aby uwrażliwić i znieczulić klienta na problematyczne wzorce myślenia, odczuwania i działania… Tym samym tworząc przestrzeń do wypracowywania się (zaistnienia) nowych przekonań, zachowań, reakcji i wzorców emocjonalnych pozwalających na rozwój i zmianę u klienta.
W Terapii Prowokatywnej – humor ma wiele odsłon wszystkie one noszą w sobie komponenty życzliwości, radości, zaskoczenia, opiekuńczości i wsparcia.
wyzwanie
- wyrażane poprzez:
- aktywne pobudzanie osoby do pozytywnego i rozwojowego konfrontowania swoich przekonań, postaw, obrazu siebie i swoich zachowań z realnością w jakiej żyje
- to wyzwalanie energii ukrytej za ograniczającymi przekonaniami i działaniami reprezentowanymi przez klienta w stosunku do samego siebie i innych
- wyzwanie budowane jest na podstawie słów i zachowań klienta (będących odzwierciedleniem jego przekonań, nastawienia do i wobec siebie/ świata/ życia oraz postawy). wynika nie tylko z celu jaki obrał sobie klient czy miejsca w jakim utknął, a kontekstu, emocji i interakcji jaka zachodzi w związku w tym co dzieje się „tu i teraz” w obszarze pracy nad problemem/tematem
My jako Fundacja Provocare dodajemy do nich dwie energie orbitujące wokół nich:
ciekawość
ciekawość (nie mylić z ciekawskością) tego, co ogranicza lub determinuje zachowania i wybory klienta oraz tego jak można wesprzeć go w lepszym zrozumieniu własnej „mechaniki” myślenia, czucia i działania
uważność
- na klienta – jego emocje, ciało, głos, to, co jak mówi, gestykulację, itp.
- na proces terapeutyczny jaki zachodzi
- na żywą relację pomiędzy klientem i terapeutą, która wytwarza się w wyniku interakcji
- na własne emocje i stany siebie jako terapeuty w trakcie tego procesu
Podstawy metody leżą w Terapii Skoncentrowanej na Kliencie Carla Rogersa (wieloletni współpracownik i superwizor Franka Farrellego). Jedną z charakterystycznych cech prowokatywności jest „przełamywanie” stereotypowego sposobu myślenia i wzorców postępowania klienta przez „życzliwe wyolbrzymienie obrazu świata klienta”. Celem takiego podejścia jest zmiana perspektywy myślenia, odczuwania lub/i reagowania na dany bodziec, która w rezultacie, poprzez wzbudzone emocje, prowadzi do zmiany zachowania i/lub zauważenia, że można inaczej.
W prowokatywności terapeuta/coach odgrywa rolę „adwokata diabła” ograniczających przekonań i postaw, pozornie popierając negatywną, przedstawianą przez klienta historię w celu zbudowania w nim motywacji do ruchu/zmiany lub akceptacji. Tym samym wyzwalając w nim poczucie sprawstwa, wpływu i możliwości.
TERAPIA PROWOKATYWNA
COACHING PROWOKATYWNY
Czym jest?
Terapia Prowokatywna jest metodą psychoterapii klinicznej zbudowanym w oparciu o wieloletnią pracę z pacjentami psychiatrycznymi Franka Farrellego (twórca metody), pod okiem i superwizją psychoterapeuty Carla Rogersa (twórca Terapii skoncentrowanej na kliencie). Podejście to opiera się na trzech głównych filarach: życzliwości, humorze i wyzwaniu.
Założenia terapii prowokatywnej
- Ludzie się zmieniają i rozwijają w odpowiedzi na wyzwanie.
- Zmiana jest jedynie kwestią decyzji klienta.
- Konstrukt psychiczny klientów jest zdecydowanie mniej kruchy niż to się wydaje im samym i innym.
- Wszelkie bezproduktywne i antyspołeczne postawy i zachowania klienta czy problemy adaptacyjne mogą ulec diametralnej zmianie, bez względu na ich zaawansowanie czy długość występowania.
- Potencjał klientów do zachowań produktywnych, prospołecznych czy prawidłowych zachowań adaptacyjnych jest znacznie większy niż to zakładają specjaliści czy oni sami.
- Doświadczenia z dorosłego życia czy doświadczenia bieżące są przynajmniej tak samo ważne, jeśli nie ważniejsze od doświadczeń z dzieciństwa czy jakichkolwiek wcześniejszych doświadczeń, w procesie kształtowania wartości, praktycznych postaw i zachowań klienta.
- Zachowanie klienta w stosunku do terapeuty jest dosyć dokładnym odzwierciedleniem sposobu, w jaki zwyczajowo podchodzi on do relacji międzyludzkich.
- Ludzie mają sens: zwierzę zwane człowiekiem jest doskonale logicznym i zrozumiałym stworzeniem.
- Odpowiednio okazana tzw. „trudna miłość” w stosunku do klienta może przynieść mu nieocenione korzyści.
- To co najważniejsze wyrażamy niewerbalnie – istotne jest nie to, co mówimy, ale to, jak to mówimy.
Główne hipotezy terapii prowokatywnej
- Jeśli terapeuta w odpowiedni sposób wykorzysta podejście prowokatywne (z humorem i uwagą, jednak nie wychodząc poza ramy odniesienia klienta), istnieje ogromne prawdopodobieństwo, że klient zacznie odchodzić w kierunku budowania definicji samego siebie skrajnie różnej od tej przedstawianej przez terapeutę (wzrost samoświadomość).
- Namawiany przez terapeutę prowokatywnie (z humorem i uwagą) do kontynuacji swoich auto sabotujących czy patologicznych zachowań, klient najprawdopodobniej zaangażuje się w zachowania bardziej zbliżone do przyjętych norm, wzmacniające jego samego (indywidualnie i jako części systemu).
Życzliwe stawianie wyzwań w terapii prowokatywnej
Terapia Prowokatywna jest wyrafinowaną prostotą tak w kontekście sposobu komunikacji, jak również procesu wspierania klienta poprzez życzliwe stawianie przed nim wyzwań, przy wykorzystaniu do tego absurdu, humoru i metafory.
Jedną z centralnych zasad jakie przyświecają jej w kontekście budowania motywacji w kliencie jest przekonanie, że ludzie potrzebują wziąć odpowiedzialność za decyzje i wybory, których dokonują. Co więcej w Terapii Prowokatywnej duże znaczenie przywiązuje się do teorii, iż ludzie stale dokonują wyboru, nawet jeśli nie mają takiego poczucia lub nie rozpoznają danego działania lub jego zaniechania jako wyboru czy decyzji.
Psychospołeczna rzeczywistość sprawia, że wybory mają swoje konsekwencje, z którymi należy żyć. Stąd też ludzie mniej lub bardziej uciekają od nich lub wyolbrzymiają ich znaczenie. Tym samym powodując wzrost lub spadek ich poziomu motywacji do lub od celu (zmiany, działania, itp.).
Dzięki asertywnej obronie przed działaniami ze strony terapeuty, klient uczy się między innymi:
- bronić swojego punktu widzenia i siebie,
- własnych reakcji, emocji i zachowań w sposób bardziej świadomy, tak by w codzienny życiu móc reagować bardziej w zgodzie z sobą,
- realistycznego patrzenia na własną osobę i doceniania siebie samego.
To, co ważne:
- Troska jest kluczowa. Terapeuta powinien zadać sobie samemu następujące pytanie: „Jak bym o tym powiedział swojemu najlepszemu przyjacielowi?”
- Śmiech jest niezbędnym elementem podejścia prowokatywnego. Co nie oznacza, że zadaniem terapeuty jest rozbawianie klienta na siłę. Humor i śmiech rodzą się samoistnie w wyniku procesu poprzez zaskoczenie i zmianę kontekstową.
- Ważne, aby terapeuta jeszcze przed sesją stworzył w sobie miłą, mentalną przestrzeń pełną pełną troski i miłości do samego siebie i klienta.
Pojęcie prowokatywności a prowokacji – dlaczego to nie to samo
Przyjrzyjmy się na chwile słowu prowokatywność, które często jest mylone i zestawiane z słowem prowokacja – a nie jest tym samym.
Prowokatywność bardzo często jest kojarzona z potocznym i współczesnym rozumieniem słowa “prowokacja”, które ma wyraźnie pejoratywne znaczenie, a jego definicja słownikowa to: podstępne działanie mające na celu nakłonienie kogoś do określonego postępowania, zwykle szkodliwego dla niego i osób z nim związanych. (Internetowy słownik języka polskiego PWN). Tym samym prowokatywność jako metoda pomocy bardzo często jest błędnie rozumiana i definiowana przez osoby nie znające jej.
Prowokatywność czerpie ze znaczenia słowa – provocare, którego etymologia wywodzi się z łaciny i oznacza dosłownie przywołać, wywołać, ujawniać, wezwać. Symbolizuje znaczenia takie jak: uruchamiać, wyzwalać.
Prowokatywność wywołuje więc w nas siłę do działania, poprzez pokazanie prawdy wydobytej na światło dzienne.
Owe wydobycie na światło dzienne nie jest wskazywaniem drogi lub „nawracaniem”, czy pouczaniem (przez terapeutę), a swoistym umożliwiem człowiekowi spotkania z prawdą, która w nim i którą w wyniku tego procesu zobaczył lub poczuł w sobie i to on (klient) dokonuje wyboru, co w wyniku tego zrobi. Osoba wywołująca nie ma (i nie może mieć) w własnego celu dla i wobec klienta ani nie może być tym, kto poprzez działania prowokatywne ukierunkowuje / decyduje zamiast osoby. Ruch i decyzja wychodzi z Człowieka i do Człowieka wraca jako jego własna.
5 typów wywoływanych zachowań i efektów terapii prowokatywnej
Istnieje pięć różnych typów zachowań i efektów, które są „wywoływane” lub prowokowane przez terapeutę u klienta. Oczywiście nie każda sesja ma za zadanie wywołanie wszystkich, natomiast są one najbardziej widocznymi już od pierwszego spotkania.
Widać więc u pacjenta/klienta/człowieka:
- Potwierdzenie swojej samooceny, zarówno werbalnie, jak i niewerbalnie, czy poprzez zachowanie, w tym zgoda na własną autentyczność.
- Adekwatne reagowanie tak w działaniach jak i w relacjach.
- Podejmowanie realistycznej obrony własnych granic poglądów czy godności.
- Zaangażowanie się w testowanie rzeczywistości psychospołecznej i emocjonalnej (w tym uczenie się niezbędnych rozróżnień, aby reagować adaptacyjnie).
- Angażowanie się w “ryzykowne”, odważne zachowania w relacjach osobistych, w szczególności komunikując uczucia i bezbronność znaczącym osobom.
To z kolei rodzi efekty które już w trakcie pierwszej sesji można zaobserwować, a później pogłębiać w procesie wsparcia.
Czym jest?
Coaching prowokatywny to forma wsparcia rozwoju i komunikacji z drugim człowiekiem „której nie można określić, niepowtarzalna, jedyna w swoim rodzaju, ponieważ jest zbudowana na konstrukcji dwóch osób, jedynych i nieopisywalnych: ciebie i mnie. Osoby te uzgodniły ze sobą, że w tym momencie zwrócą większą uwagę na proces rozwoju jednej z nich – Twój.” Oryginalnie Jorge Bucay w książce „Pozwól, że Ci opowiem” tak pisał o swojej metodzie terapii. My tak myślimy o prowokatywności.
Osobą która wyłoniła, czy raczej zaimplementowała podejście prowokatywne do coachingu był dr Jaap Hollander. Przez ponad 10 lat obserwował on pracę Franka i wyłaniał metodykę pracy i czynniki wpływające na skuteczność terapii prowokatywnej, zestawiając ją z coachingiem oraz badając jej użyteczność w komunikacji nastawionej na rozwój człowieka.
Prowokatywny styl coachingu jest kombinacją:
Kontaktu
Zaangażowanie w sprawy człowieka siedzącego naprzeciwko, szacunek dla jego jednostkowości i wyjątkowości jako osoby To bycie razem w tu i teraz.
Poczucia humoru
Praca coachingowa z poważnymi, czasem bardzo trudnymi tematami, okraszona odpowiednią dozą humoru (rozumianego jako umiejętność relatywizacji i widzenia elementów absurdu w tym, jak sami potrafimy wytworzyć w sobie poczucie trudu w danej sytuacji. Humor prowokatywny uwalnia pokłady sprawczości i odpowiedzialności dzięki przywracając osobie świadomość własnej sprawczości, wpływu i możliwości wyboru); Jest w tym również życiowa wesołość, wychwytywania paradoksów i niespójności w tym co i jak mówi, czy robi klient i wspomniana już relatywizacja problemu (co nie oznacza umniejszania czy bagatelizowania go!). Humor i śmiech pozwala nam głębiej odetchnąć i nabrać dystansu do sytuacji w której często czujemy się jak w tunelu bez wyjścia i nadziei, co z kolei pozwala na nowo zauważać szerszą perspektywę i możliwości jakimi dysponujemy (a jakie były niedostrzegalne przez obraz problemu).
Uwaga: humor w prowokatywność nie jest komediowym eksperymentem czy stand up-em. wynika z kontekstowości tego co i jak mówi klientem, powstaje w sposób nieoczywisty, bez kreowania kierunku czy celu przez prowadzącego. Jest elementem wtórnym a nie pierwotnym w metodzie.
Wyzwania
Aktywne pobudzanie osoby do pozytywnego i rozwojowego konfrontowania swoich przekonań, postaw, obrazu siebie i swoich zachowań z realnością w jakiej żyje. To wyzwalanie energii ukrytej za ograniczającymi przekonaniami i działaniami reprezentowanymi przez klienta.
Dla kogo Coaching Prowokatywny?
- Ludzi chcących rozwoju i zmian,
- Osób poszukujących sposobu i motywacji do zmiany, a metody jakie do tej pory stosowali – nie dały wystarczającego efektu,
- “Człowieków”, którzy chcą odnaleźć siłę w sobie i pewność tego kim są, do czego dążą, czego chcą – w zgodzie ze sobą i przy poszanowaniu innych,
- Tych, którzy są i nie są… a wiedzą że mogą,
- Par, małżeństw, związków różnej maści,
- Grup, Zespołów, Organizacji i Biznesu.
Jak pracujemy w Coachingu Prowokatywnym
Coaching Prowokatywny odnosi się do „paradoksalnej intencji” i „odwróconej psychologii”. Coach zachęca klienta “do złego”, czyli, by ten robił jeszcze więcej tego, co sprawia mu trudność / problem (sic!). Jest to zwięźle wyrażone w prowokatywnej maksymie: „Rób tak bardziej, myśl tak częściej, czuj tak mocniej!”. Dzięki czemu, klient ma szansę odnaleźć w sobie pokłady siły do tego, by stawić opór temu, co słyszy lub odczuwa w wyniku tego co słyszy. To z kolei pozwala klientowi dokonać kolejnych odkryć i wewnętrznych retrospekcji budujących się w wzajemnej interakcji dwojga ludzi).
Klasyczne podejścia do coachingu i terapii przekazują informacje takie jak: „Wierzę w Twój potencjał” i „Masz w sobie bogactwo zasobów”/”Dasz radę się zmienić”. Prowokatywny coach na poziomie werbalnym (i tylko tam!) pozornie przekazuje informacje przeciwne. Uważnie konfrontuje niejako klienta z samy sobą poprzez m.in. umniejszanie, „obśmiewanie” (nie mylić z wyśmiewaniem które jest niedozwolone w prowokatywności!) ograniczającego sposobu myślenia (a nie człowieka!), podważa autorytet klienta jako osoby i poddaje w wątpliwość słuszność i prawdopodobieństwo osiągnięcia przez niego jego celów. Jednocześnie, na poziomie niewerbalnym, tym, który jako zwierzęta (na poziomie mózgu gadziego i ssaczego) odczytujemy intuicyjnie i w pierwszej kolejności, (w ciele, gestach, oczach, energii jaka panuje pomiędzy osobami) wysyłany jest wspierający komunikat “jesteś silny”, ”‘wierzę w Ciebie!”, “jestem po Twojej stronie”.
Niezwykle istotne jest, by odróżnić Prowokatywny Coaching od prostej, zwykłej konfrontacji. W Coachingu Prowokatywnym wszelkie działania coacha stanowią element (ale nie są głównym wyznacznikiem) budowania gotowości w kliencie do odpowiedzialnego podjęcia wyzwania jakim jest jego życie i decyzje przed jakimi stoi (lub przed jakimi został postawiony). Wyzwania, pytania czy interwencje paradoksalne podejmowane przez coacha są klientowi stawiane z życzliwością, ciepłem i w sposób humorystyczny, przy niezwykłym poziomie uważności na klienta oraz na proces jaki zachodzi w tej relacji. Coach na poziomie niewerbalnym przekazuje klientowi informację, że jest po jego stronie wierząc w siłę i zasoby klienta.
‘Coaching prowokatywny jest psychologicznym koktajlem składającym się z poznawczego zaskakiwania pomieszanego z treściwą dawką emocjonalnego wsparcia i szczyptą humoru. Stworzenie i utrzymanie tej mieszanki złożonej z trzech składników wymaga szkolenia i praktyki (…). Po opanowaniu metody, Prowokatywny Coaching może być zaskakująco szybki i skuteczny oraz, co też jest ważne, może być bardzo przyjemnym doświadczeniem dla coacha lub terapeuty. Wstępne badania pokazują, że coachowie i terapeuci, którzy używają podejścia prowokatywnego, doświadczają więcej szczęścia w codziennym życiu. Czy to oznacza, że powinniśmy odrzucić nasze konwencjonalne metody? Oczywiście, że nie. Coaching Prowokatywny jest nową skuteczną opcją, a nie zamiennikiem tradycyjnych sposobów pracy”. / Jaap Hollander „Provocative Coaching”/
Najczęstsze efekty coachingu prpwokatywnego
Najczęstsze efekty interwencji prowokatywnej (terapia/coaching)
- większa świadomość siebie i obszarów swojego wpływu;
- głębszy wgląd w to co tak naprawdę JA chcę, a co jest niejako mi „narzucone”;
- wzrost poczucia adekwatności i sprawczości w swoim życiu;
- wzrost poziomu poszczególnych komponentów odporności psychicznej (według modelu 4C AQR);
- większa motywacja / determinacja do działania (lub uczciwego powiedzenia sobie – nie chce mi się wkładać w to wysiłku);
- wzrost poczucia sprawczości i pewności siebie;
- motywacja do zmian lub mniejsza frustracja, że ich nie robię;
- większy dystans do siebie i świata (który nie oznacza chłodu ani wycofania, a pozwolenie sobie na poczucie większego wewnętrznego luzu i spokoju);
- wzmocnienie pewności siebie i własnej wartości (lub świadomości co w sobie tak naprawdę chcę wzmocnić / rozwinąć, a co zmienić);
- poczucie większej odwagi do realnego doświadczania życia i emocji;
- zgoda na własną autentyczność, szczerość i prawdę w relacji do siebie i innych;
- większa otwartość w komunikacji, także w obszarach które do tej pory wydawały się „zakazane”, nie do dotknięcia;
- większa odwaga do asertywnego bronienia siebie i swoich przekonań;
- większa swoboda i lekkość bycia, tym samym wzrost elastyczności działania i kreatywności myślenia
