Tworząc nasz spektakl czerpiemy od...
Keith Johnstone (1933–2023)
Jeden z najważniejszych reformatorów współczesnego teatru improwizowanego, dramaturg, reżyser i pedagog, którego myślenie o spontaniczności, odwadze scenicznej i pracy z impulsem zmieniło sposób kształcenia aktorów na całym świecie. W latach 60. współtworzył legendarny Royal Court Theatre w Londynie, gdzie rozwijał metody pracy oparte na odblokowywaniu kreatywności, przełamywaniu kontroli i odzyskiwaniu dziecięcej swobody działania.
Jest autorem fundamentalnych książek Impro i Impro for Storytellers, które stały się podstawą współczesnej pedagogiki improwizacji. Stworzył m.in. formaty Theatresports, Maestro i Life Game — ten ostatni stał się bezpośrednią inspiracją dla naszego projektu.
Johnstone traktował improwizację jako narzędzie uwalniania spontaniczności i prawdy scenicznej. Uczył aktorów rezygnować z nadmiernej kontroli, ufać pierwszemu impulsowi i pozwalać, by scena rodziła się z autentycznej reakcji, a nie z wypracowanego efektu. Jego metoda łączyła humor, uważność i odwagę w konfrontowaniu się z własnymi ograniczeniami. Tworząc przestrzeń, w której aktor i widz spotykają się w żywym, nieprzewidywalnym doświadczeniu.
Frank Farrelly (1931–2013)
Amerykański psychoterapeuta, twórca Podejścia Prowokatywnego (Provocative Therapy), jednej z najbardziej oryginalnych i niekonwencjonalnych metod pracy terapeutycznej XX wieku. Zaczynał jako terapeuta w instytucjach psychiatrycznych, gdzie obserwował, że tradycyjne, „miękkie” podejście często nie przynosi przełomu. W odpowiedzi zaczął eksperymentować z humorem, przesadą, ironią i odwracaniem ról – narzędziami, które pomagały pacjentom zobaczyć własne schematy z zupełnie nowej perspektywy.
Farrelly prowokował, aby wzmocnić, a nie zranić. Jego metoda opierała się na głębokiej empatii, błyskawicznym kontakcie i odwadze wchodzenia w emocjonalne napięcie. W pracy wykorzystywał elementy groteski, absurdu i czarnego humoru, burząc dystans i odczarowując tematy trudne – wstyd, lęk, ból, a nawet śmierć.
Jego styl był jednocześnie konfrontacyjny i czuły: potrafił w jednej chwili wywołać śmiech, a w następnej dotknąć najważniejszej prawdy o człowieku. Dzięki temu jego metoda stała się inspiracją nie tylko dla psychoterapeutów, ale także dla twórców teatralnych, coachów, pedagogów i artystów pracujących z autentycznymi historiami i emocjami.
Farrelly pozostawił po sobie bogaty dorobek szkoleniowy, książkę Provocative Therapy oraz międzynarodową społeczność praktyków, którzy rozwijają jego podejście w nowych kontekstach – również w sztukach performatywnych.
Tworząc nową metodę inspirujemy się również...
Tadeusz Kantor
Prowokował ich w trakcie gry, burzył dystans. Używał przy tym groteski, absurdu i czarnego humoru, aby odczarować ból i śmierć. W jego teatrze życie i śmierć siadały przy jednym stole, a aktor, nagi z iluzji, musiał odpowiedzieć na ich spojrzenie.
Katarzyna Kozyra
Krystian Lupa
Prowokowanie z pozycji głębi biograficznej, by zdjąć z widza społeczne maski i zmusić go do współodczuwania.
Pokazała, że odważne dotknięcie traumy i lęku w sztuce ma potężną siłę transformacyjną i uwalniającą.
Opierał pracę na długich improwizacjach, które stawały się laboratorium roli. Aktor musiał odsłaniać kolejne warstwy reakcji, zanim powstała jakakolwiek struktura sceny. To właśnie ta metoda głębokiego, procesowego improwizowania stała się dla nas inspiracją w przygotowaniach do spektaklu.
Jacek Ostaszewski
Krystian Lupa
Pokazały, że odgrywanie scen z własnego życia w bezpiecznych warunkach grupy ma gigantyczną siłę transformacyjną. Psychodrama była dla niego bezpośrednim narzędziem budowania formy teatralnej.
Opierał pracę na długich improwizacjach, które stawały się laboratorium roli. Aktor musiał odsłaniać kolejne warstwy reakcji, zanim powstała jakakolwiek struktura sceny. To właśnie ta metoda głębokiego, procesowego improwizowania stała się dla nas inspiracją w przygotowaniach do spektaklu.
„Inspirując się dodatkowo tradycją polskiego teatru poszukującego braliśmy z niego odwagę do pracy na żywej biografii i odrzucenia masek. Dzięki znajomości metod Keitha Johnsona LifeGame oraz Franka Farrelly’ego czerpaliśmy (i czerpiemy) ciekawość doświadczania i radość odkrywania… Łącząc w naszym wyrazie artystycznym i tworzonej przez nas metodzie – coś, czego w historii polskiego teatru często brakowało (i brakuje): uwalniający, uzdrawiający humor Stylu Prowokatywnego oraz pełne bezpieczeństwo psychologiczne i artystyczne. Tam, gdzie dawny teatr ranił, my budujemy przestrzeń uważnej obecności i pobudzamy do śmiechu oraz wolności. To stawia Nasz projekt nie jako „modną nowinkę z Zachodu”, ale jako logiczny, kolejny krok w ewolucji polskiego teatru laboratoryjnego oraz sztuki zaangażowanej mogącej służyć nie tylko teatrowi ale także pacjentom i klientom w procesie rozwoju, leczenia i zmiany”.
/ Joanna Czarnecka /
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, w ramach programu „Teatr 2026”.
Nazwa zadania: Sceny z życia – interdyscyplinarna metoda łącząca teatr improwizacyjny, LifeGame oraz techniki terapeutyczno – prowokatywne. Instytucja zarządzająca: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego.
Wnioskodawca: Fundacja Provocare – Instytut Prowokatywności.